Wkłady do spółki prawo gospodarcze Poznań

Generalnie przedmiotem wkładu niepieniężnego mogą być wszelkie wartości niebędące pieniędzmi. Ta ogólna zasada nierzadko powodowała w praktyce problem, czy konkretna rzecz, a zwłaszcza prawo, posiada zdolność aportową. W tych kwestiach zapadło szereg orzeczeń Sądu Najwyższego. Wprawdzie prawo pracy Poznań dotyczyły one prawie wyłącznie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jednakże ustalenia Sądu w tej kwestii można z powodzeniem odnieść także do spółki akcyjnej, i to zarówno pod rządami k.h., jak i k.s.h. Co więcej, usytuowanie regulacji zawartych w art. 14 wskazuje, że dotyczy on wszystkich spółek prawa handlowego. Z tych powodów wydaje się celowe wskazanie na kilka orzeczeń Sądu Najwyższego co do zdolności aportowej. Podobnie jak i k.h., także k.s.h. nie definiuje, co to jest wkład niepieniężny, przepis zaś art. 14 § 1 k.s.h. wskazuje tylko jeden z bardzo wielu możliwych rodzajów aportów. W odpowiedzi na pytanie prawne: „Czy dopuszczalne jest pokrycie przez wspólnika udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wkładem niepieniężnym w postaci zobowiązania do świadczenia w przyszłości określonej sumy pieniężnej na rzecz powstałej spółki?” Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 123/92 uznał, że: „Zobowiązanie wspólnika do świadczenia w prawo gospodarcze Poznań przyszłości określonej sumy pieniężnej na rzecz powstałej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może stanowić pokrycia udziału w tej spółce” (OSNC 1993, nr 10, poz. 167). W uzasadnieniu SN stwierdził m.in., że: „Przedwojenni komentatorzy kodeksu handlowego nie podejmowali prób zdefiniowania «przedmiotu wkładu niepieniężnego». Przeciwnie, wskazywali przykładowo, co może być «przedmiotem wkładu niepieniężnego», wyliczając np. nieruchomości (jak: «fabryka lub lokal»), ruchomości (jak: «maszyny, urządzenie lokalu, środki produkcji, surowce»), wierzytelności lub prawa majątkowe (jak: «patenty»), a także «rzecz zbiorowa, np. przedsiębiorstwo». Jeżeli zaś podejmowano próby sprecyzowania ogólniejszych kryteriów, które powinien spełniać «przedmiot wkładu niepieniężnego», to na ogół wskazywano, że chodzi o przedmioty majątkowe, zbywalne i mogące jako aktyw wejść do bilansu spółki. Inaczej rzecz ujmując, przedmiotem wkładu niepieniężnego mogą być jedynie dobra majątkowe dopuszczone do obrotu prawnego i o dającej się ustalić wartości ekonomicznej. Inny nurt poszukiwań pewnych cech «przedmiotu wkładu niepieniężnego» można zauważyć w orzecznictwie Sądu Najwyższego z ostatnich lat, kiedy spółki ponownie stały się powszechnym i trwałym elementem życia gospodarczego w Polsce. W orzeczeniach tych zwraca się uwagę na to, że:
– ustawodawca posługuje się pojęciem «wkład niepieniężny», a nie «wkład rzeczowy», co nie może pozostawać bez wpływu na jego wykładnię;
– «wkład niepieniężny» ustawodawca przeciwstawia «wkładowi pieniężnemu».
Z powyższych spostrzeżeń wyprowadza się następujące wnioski:
Po pierwsze, przedmiotem aportu oprócz rzeczy (jako aportu sensu stricto) mogą być inne prawa majątkowe.
Po wtóre, przedmiotem wkładu niepieniężnego może być wszystko, co – nie będąc pieniądzem – przedstawia jakąkolwiek wartość ekonomiczną.
Po trzecie, wkładem niepieniężnym mogą być prawa bezwzględne lub względne, jeśli są zbywalne i mogą zajmować w bilansie spółki pozycję aktywu (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1992 r., III CZP 52/92; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1991 r., III CZP 32/91, OSNCP 1992, z. 1, poz. 7 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1990 r., III CRN 268/90, PUG 1991, z. 5, poz. 25).
Te próby ogólniejszego spojrzenia prawo gospodarcze Poznań na przedmiot wkładu niepieniężnego podejmowane są na kanwie odpowiedzi dotyczących wątpliwości co do konkretnego przedmiotu majątkowego. W dotychczasowych orzeczeniach Sąd Najwyższy uznał za możliwe pokrycie udziału wspólnika wkładem niepieniężnym w postaci:
– użytkowania (por. uchwała z dnia 26 kwietnia 1991 r., III CZP 32/91, OSNCP 1992, z. 1, poz. 7);
– weksla własnego z poręczeniem wekslowym, indosowanym in blanco (por. uchwała z dnia 20 maja 1992 r., III CZP 52/92, «Przegląd Prawa Handlowego» 1992, nr 1);
– wszelkich przedmiotów majątkowych (rzeczy i praw), jeżeli są zbywalne i mogą jako aktywa wejść do bilansu spółki (por. postanowienie z dnia 19 września 1990 r., III CRN 268/90, «Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego» 1991, nr 5, poz. 25);
– użytkowania wieczystego prawo pracy Poznań (por. uchwała z dnia 5 grudnia 1991 r., III CZP 128/91, niepubl.);
– wierzytelności przysługującej wspólnikowi wobec spółki (por. uchwała z dnia 26 marca 1993 r., III CZP 20/93, OSNCP 1993, z. 9, poz. 157);
– przysługującego najemcy prawa najmu lokalu użytkowego (por. uchwała z dnia 26 marca 1993 r., III CZP 21/93, niepubl.).
Uzupełniająco można wskazać, że Sąd Wojewódzki w Warszawie w postanowieniu z 2 lipca 1990 r., XIV GR 1/90 («Orzecznictwo Gospodarcze» 1991, z. 2, s. 8) uznał, że «wkładem niepieniężnym do spółki mogą być wiadomości i doświadczenia o charakterze technicznym, nadające się bezpośrednio do zastosowania w procesie produkcji (know-how)». […]
Przepisy kodeksu handlowego dopuszczają możliwość pokrycia udziału wkładem niepieniężnym, nie definiując tego pojęcia. Skoro tak, to w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1992 r., III CZP 52/92, pojawiło się stwierdzenie, że «przedmiotem wkładu niepieniężnego może być wszystko, co – nie będąc pieniądzem – przedstawia jakąkolwiek wartość majątkową, mogącą stać się składnikiem kapitału zakładowego […]».
Na tle tego stwierdzenia konieczne są przede wszystkim trzy uwagi uściślające:
– po pierwsze, jak wynika z poprzednich rozważań, przy wkładzie pieniężnym chodzi nie tylko o pieniądz w sensie gotówki, lecz także o stosowny zapis uznaniowy na koncie lub rachunku;
– po wtóre, chodzi o to, aby przedmiot wkładu niepieniężnego «mógł się stać składnikiem kapitału zakładowego» w tym sensie, że jego wartość zwiększa wysokość tego kapitału;
– po trzecie, ściśle biorąc, przedmiotem wkładu zarówno pieniężnego, jak i niepieniężnego jest określone prawo; przy wkładzie pieniężnym jest to prawo własności znaków pieniężnych; przy wkładzie niepieniężnym – prawo własności rzeczy jako przedmiotów materialnych (nieruchomości, ruchomości), prawo wieczystego użytkowania, niektóre ograniczone prawa rzeczowe (np. ustanowienie użytkowania na rzecz spółki), majątkowe prawa własności intelektualnej (prawa z patentu, znaku towarowego), majątkowe prawa autorskie, prawo do korzystania z wiadomości i doświadczeń o charakterze technicznym (know-how), wierzytelność – jako prawo względne, tj. prawo żądania od określonej osoby określonego zachowania się, prawo do używania rzeczy odpowiadające uprawnieniom wynikającym z umowy najmu lub dzierżawy – jako prawo względne (spółce przysługuje prawo żądania wydania rzeczy i pozostawienia jej w posiadaniu). […]

Z dotychczasowych rozważań wynika, że przedmiotem wkładu pieniężnego lub niepieniężnego może być prawo gospodarcze prawo gospodarcze Poznań

Ściśle biorąc, prawo o charakterze bezwzględnym lub względnym. Powstaje zatem pytanie, czy prawo to musi być «aktywem» już w ręku wnoszącego go wspólnika. Konkretyzując problem, chodzi o to, czy wniesienie wkładu niepieniężnego może nastąpić tylko w sposób translatywny (wówczas w chwili prawo pracy Poznań wnoszenia wkładu niepieniężnego prawo będące przedmiotem wkładu już przysługuje wspólnikowi, czyli jest «aktywem» po stronie wspólnika), czy też oprócz wniesienia translatywnego możliwe jest wniesienie wkładu w sposób konstytutywny. Problem ten wystąpił już w cyt. wyżej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1991 r., III CZP 32/91, w której przyjęto, że przedmiotem wkładu niepieniężnego może być ograniczone prawo rzeczowe w postaci użytkowania. Rzecz w tym, że o ile nie budzi zastrzeżeń możliwość wniesienia wkładu niepieniężnego poprzez ustanowienie prawa użytkowania na rzecz spółki (wniesienie o charakterze konstytutywnym), o tyle na przeszkodzie wniesieniu translatywnemu stoi niezbywalność użytkowania ustanowiona w art. 254 k.c. Niezbywalność użytkowania nie odnosi się jednak do jego wykonywania (w przeciwieństwie np. do służebności osobistej – por. art. 300 k.c.). Oznacza to, że wykonywanie prawa użytkowania może być «udostępnione» osobie trzeciej w formie prawa względnego (w drodze umowy najmu lub dzierżawy). W rezultacie należy przyjąć, że wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, będący użytkownikiem, nie może pokryć wkładu niepieniężnego prawem użytkowania, gdyż translatywne przeniesienie tego prawa nie jest możliwe. Nie byłoby natomiast przeszkód do przeniesienia na spółkę uprawnień do wykonywania użytkowania poprzez najem lub dzierżawę. Odpłatnością za wykonywanie przez spółkę tego prawa byłby nie czynsz, lecz przyznane wspólnikowi udziały.

Z powyższych rozważań można wyprowadzić co najmniej dwa ogólniejsze spostrzeżenia:

– po pierwsze, wniesienie wkładu niepieniężnego, którego przedmiotem, jak to poprzednio wykazano, jest określone prawo, może nastąpić zarówno w sposób konstytutywny, jak i translatywny;
– po wtóre, przedmiotem wkładu niepieniężnego może być prawo, które w chwili zawiązania spółki jeszcze nie istnieje; przy czym może to być prawo bezwzględne (np. ustanowienie prawa użytkowania) lub względne (np. prawo pracy Poznań ustanowienie prawa najmu lub dzierżawy rzeczy, w stosunku do której wspólnikowi przysługuje użytkowanie).
Zasadą jest, że przedmiot wkładu niepieniężnego musi być aktywem już w ręku wnoszącego go wspólnika. Jeśli czyni się tu wyjątek, to dotyczy on tylko jednej sytuacji, a mianowicie wyjątek na rzecz konstytutywnego sposobu wniesienia wkładu niepieniężnego w postaci zobowiązania wspólnika do ustanowienia prawa (bezwzględnego lub względnego), umożliwiającego spółce korzystanie (używanie lub użytkowanie) z określonej rzeczy.
Prawo majątkowe wnoszone do spółki wywodzi się tu z prawa wspólnika, a ustanowienie prawa nowego nie może przekraczać zakresu prawa przysługującego uprawnionemu.
Przyjęcie generalnej zasady, że Prawo gospodarcze Poznań przedmiotem wkładu niepieniężnego nie może być wierzytelność, z tytułu której wspólnik jest dłużnikiem, chyba że łączy się ona z wniesieniem przez wspólnika określonego dobra do używania lub użytkowania, oznacza, że:
– po pierwsze, taka wierzytelność, będąca przedmiotem wkładu niepieniężnego, nie jest wprawdzie już istniejącym aktywem w ręku wnoszącego go wspólnika, jednakże ustanowienie tego prawa (tj. używania lub użytkowania rzeczy) na rzecz spółki nie przekracza zakresu prawa przysługującego samemu uprawnionemu wspólnikowi;
– po wtóre, wniesienie takiego przedmiotu wkładu niepieniężnego musi zapewnić i zapewnia spółce jednocześnie «dostęp» do przedmiotu świadczenia poprzez przeniesienie posiadania i umożliwienie spółce nie zakłóconego korzystania z rzeczy”.

Sąd Apelacyjny w Lublinie w sprawie I ACr 45/94 („Wokanda” 1994, nr 12, s. 50) stwierdził, że

Zobowiązanie wspólnika do świadczenia w przyszłości określonej sumy pieniężnej na rzecz powstałej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może stanowić pokrycia udziału w tej spółce”. Uchwała Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 20/93 (OSNC 1993, nr 9, poz. 157) w odpowiedzi na pytanie: „Czy dopuszczalne jest umorzenie wierzytelności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z wierzytelnością jej jedynego wspólnika w drodze podwyższenia kapitału poprzez konwersję wierzytelności na udziały?” stwierdzała, że: „Pokrycie udziałów, po podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, dopuszczalne jest także przez oświadczenie wspólnika o przeniesieniu – na poczet tego udziału – jego wierzytelności przysługującej mu wobec tej spółki”. Z kolei w uchwale III CZP 3/01 z 27 marca 2001 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że: „Uprawnienie do otrzymania rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie może stanowić wkładu niepieniężnego (aportu) dla nabycia akcji w spółce akcyjnej”. Uzasadniając prawo gospodarcze Poznań ją, Sąd Najwyższy zaznaczył m.in. na gruncie przepisów kodeksu handlowego, że „trzeba przede wszystkim wskazać, że kodeks handlowy nie określał, co może być przedmiotem wkładu niepieniężnego w spółce kapitałowej. W doktrynie i orzecznictwie wskazywano jednak pewne cechy, którym taki wkład powinien odpowiadać. W doktrynie podnosi się, że aport stanowią wymierne wartości majątkowe, które mogą być przeniesione lub ustanowione na rzecz spółki (realność pokrycia wkładu), istnieją w chwili rejestracji (kryterium aktualności), a ryzyko ich wycofania jest minimalne. Jako podstawowe kryteria aportowe wskazuje się ich zdolność do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej przez prawo pracy Poznań spółkę oraz zabezpieczenie pokrycia długów spółki. […] Uprawnienie do rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie ma charakter majątkowy. Jednak obowiązujący stan prawny wprowadza istotne zwężenie możliwości dokonania cesji tej wierzytelności, o czym świadczy art. 212 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami [u.g.n.]. Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie ograniczenie kręgu podmiotów mogących skorzystać z zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego. Zaliczenie, o którym mowa w art. 212 u.g.n., może bowiem nastąpić albo na rzecz właściciela takiej nieruchomości, albo na rzecz osoby wskazanej przez niego, uprawnionej do dziedziczenia ustawowego po nim. Tego rodzaju uregulowanie ustawowe stanowi jednoznaczny wyraz ograniczenia możliwości zbywania prawa. Właściciel nieruchomości pozostawionej za granicami państwa polskiego ma możliwość dokonania zbycia swojego uprawnienia wyłącznie na rzecz osoby, która znajduje się wśród podmiotów wymienionych w art. 931 i n. k.c. Trzeba przy tym wyraźnie wskazać, że spółka akcyjna (czy szerzej – każda osoba prawna) nigdy nie mogłaby spełnić obu tych przesłanek. W obowiązującym stanie prawnym nie występuje możliwość dziedziczenia ustawowego osób prawnych, poza sytuacją, gdy Skarb Państwa dochodzi do dziedziczenia z ustawy ze względu na brak małżonka oraz krewnych spadkodawcy uprawnionych do dziedziczenia ustawowego (art. 935 § 3 k.c.)”.

Szereg uwag na temat zdolności aportowej zawiera artykuł A. Szumańskiego (PPH 1995, nr 1, s. 1).

Pisze on m.in.: „Prawa najmu lub dzierżawy rzeczy, której akcjonariusz jest najemcą lub dzierżawcą, nie należy uznać za aport, bowiem jego wniesienie do spółki akcyjnej oznaczałoby pokrycie akcji wierzytelnością, której akcjonariusz jest dłużnikiem. […] O wykluczeniu dopuszczalności pokrycia akcji ustanowionym na rzecz spółki prawem użytkowania czy prawem najmu lub Prawo gospodarcze Poznań dzierżawy decydują, po pierwsze, elementy osobowe tkwiące w tych prawach w postaci trwałego związania wniesionego prawa z osobą akcjonariusza, który jest właścicielem użytkowanej przez spółkę rzeczy lub jest wynajmującym czy wydzierżawiającym. Z ich wniesieniem wiąże się dla spółki ryzyko gospodarcze wynikające z możliwości ograniczenia zakresu użytkowania (art. 253 k.c.) lub wypowiedzenia najmu czy dzierżawy (art. 673, 703, 704 k.c.). […] Przeszkodą wniesienia wspomnianych praw w charakterze aportu do spółki akcyjnej są trudności w dokonaniu ich wyceny z góry za cały okres, w którym te prawa będą przysługiwały spółce przy założeniu, że okres ten będzie dłuższy niż rok. Może to wywołać trudną do rozstrzygnięcia kwestię wpływu zmiany prawo pracy Poznań okoliczności na wartość tych praw. […] Przedsiębiorstwo jako zorganizowana masa majątkowa może stanowić aport do spółki akcyjnej dlatego, że posiada określoną wartość ekonomiczną, która daje się wymierzyć w pieniądzu w następstwie wyceny. […] Przepis [art. 34 k.h.] w drodze analogii powinno się stosować do zbycia samego good will spółki. Wyklucza to więc pośrednio możliwość potraktowania tego czynnika jako samodzielnego wkładu niepieniężnego do spółki w oderwaniu od przedsiębiorstwa”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *